Khung năng lực cốt lõi cho sinh viên ngành marketing trong bối cảnh chuyển đổi số

Sự chuyển dịch mô hình Marketing và áp lực lên nguồn nhân lực

Kỷ nguyên số, với sự phổ cập của Internet, thiết bị di động và sự trỗi dậy của các nền tảng mạng xã hội, đã thay đổi căn bản hành vi của người tiêu dùng. Khách hàng ngày nay chủ động hơn trong việc tìm kiếm thông tin, đánh giá sản phẩm và tương tác với thương hiệu. Điều này buộc các doanh nghiệp phải chuyển dịch từ các phương pháp marketing truyền thống, một chiều sang các chiến lược marketing số (Digital Marketing) mang tính tương tác, cá nhân hóa và đo lường được.

Sự chuyển dịch này tạo ra một "khoảng trống kỹ năng" lớn trên thị trường lao động. Các báo cáo tuyển dụng gần đây liên tục nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết đối với các chuyên gia marketing không chỉ am hiểu nguyên lý cơ bản mà còn phải thành thạo các công cụ số và có khả năng phân tích dữ liệu để ra quyết định. Do đó, việc xác định rõ các kỹ năng cần thiết là bước đi tiên quyết để các cơ sở giáo dục đại học cập nhật chương trình đào tạo và sinh viên định hướng lộ trình phát triển bản thân.

Các nhóm kỹ năng thiết yếu cho sinh viên Marketing trong thời đại số

Để đáp ứng yêu cầu của thị trường, sinh viên ngành Marketing cần xây dựng một hệ thống kỹ năng toàn diện, có thể được phân chia thành bốn trụ cột chính:

Tư duy chiến lược và nền tảng Marketing (Strategic Thinking & Marketing Foundations)

Bất chấp sự thay đổi của công nghệ, các nguyên lý cốt lõi của marketing về thấu hiểu khách hàng, định vị thương hiệu và xây dựng chiến lược vẫn giữ nguyên giá trị.

• Thấu hiểu hành vi người tiêu dùng số: Sinh viên cần nắm vững tâm lý học hành vi để hiểu cách khách hàng tương tác trên môi trường số, từ đó xây dựng các điểm chạm (touchpoints) hiệu quả.
• Tư duy phản biện và giải quyết vấn đề: Khả năng xác định đúng vấn đề marketing, phân tích các nguyên nhân gốc rễ và đề xuất các giải pháp sáng tạo là vô cùng quan trọng trong một môi trường kinh doanh đầy biến động.
• Hoạch định chiến lược tích hợp: Kỹ năng kết hợp hài hòa giữa các kênh online và offline (Omnichannel Marketing) để tạo ra một trải nghiệm khách hàng liền mạch và nhất quán.

Năng lực dữ liệu và công nghệ (Data & Technology Proficiency)

Đây là nhóm kỹ năng tạo nên sự khác biệt lớn nhất của người làm marketing hiện đại. Dữ liệu được xem là "nguyên liệu mới" của ngành.

• Phân tích dữ liệu (Data Analytics): Không chỉ là thu thập số liệu, sinh viên cần có khả năng đọc hiểu, phân tích và diễn giải các dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau (website, mạng xã hội, CRM) để rút ra các thông tin giá trị (insights) hỗ trợ ra quyết định.
• Hiểu biết về MarTech (Marketing Technology): Sự am hiểu về hệ sinh thái các công cụ công nghệ hỗ trợ marketing, từ các nền tảng quảng cáo (Google Ads, Facebook Ads), công cụ SEO, đến các hệ thống tự động hóa (Marketing Automation) và ứng dụng của Trí tuệ nhân tạo (AI) trong cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng là yêu cầu bắt buộc.

Sáng tạo nội dung và Trải nghiệm khách hàng (Content Creativity & Customer Experience)

Trong một thế giới tràn ngập thông tin, khả năng thu hút sự chú ý của khách hàng thông qua nội dung hấp dẫn là chìa khóa.

• Sáng tạo nội dung đa phương tiện: Kỹ năng sản xuất các định dạng nội dung phong phú như video ngắn, hình ảnh đồ họa (infographic), bài viết chuyên sâu (long-form), và podcast phù hợp với đặc thù của từng nền tảng mạng xã hội.
• Kỹ năng kể chuyện (Storytelling): Khả năng truyền tải thông điệp của thương hiệu thông qua các câu chuyện lôi cuốn, tạo kết nối cảm xúc với khách hàng.
• Tư duy thiết kế (Design Thinking): Áp dụng quy trình tư duy thiết kế để thấu hiểu sâu sắc nỗi đau của khách hàng và phát triển các giải pháp, trải nghiệm người dùng (UX/UI) tối ưu trên các nền tảng số.

Kỹ năng thích ứng và Học tập suốt đời (Adaptability & Lifelong Learning)

Tốc độ thay đổi của công nghệ đồng nghĩa với việc các kiến thức và công cụ hôm nay có thể trở nên lỗi thời vào ngày mai.

• Khả năng tự học (Self-Learning): Sinh viên cần hình thành thói quen chủ động cập nhật kiến thức mới, tự tìm tòi và thử nghiệm các công cụ, xu hướng mới nổi.
• Kỹ năng cộng tác và giao tiếp: Làm việc hiệu quả trong các nhóm đa chức năng (ví dụ: làm việc với đội ngũ kỹ thuật, thiết kế, bán hàng) đòi hỏi kỹ năng giao tiếp rõ ràng và khả năng hợp tác tốt.

Mô hình T-Shaped Marketer: Khung tham chiếu cho sự phát triển

Để hình dung rõ hơn về cấu trúc kỹ năng cần thiết, mô hình "T-Shaped Marketer" được xem là một khung tham chiếu lý tưởng.

• Thanh ngang (Kiến thức rộng): Đại diện cho sự hiểu biết nền tảng về nhiều lĩnh vực khác nhau của marketing (ví dụ: SEO, Content, Social Media, Email Marketing, Phân tích dữ liệu cơ bản, Tâm lý khách hàng...). Điều này giúp người làm marketing có cái nhìn tổng quan và khả năng phối hợp tốt với các bộ phận khác.
• Thanh dọc (Chuyên môn sâu): Đại diện cho sự tinh thông, chuyên sâu trong một hoặc một vài lĩnh vực cụ thể (ví dụ: trở thành chuyên gia về SEO kỹ thuật, hoặc chuyên gia về Quảng cáo trả phí - Paid Advertising).

Sinh viên nên bắt đầu bằng việc xây dựng một nền tảng kiến thức rộng (thanh ngang) vững chắc trong quá trình học tập tại trường đại học, đồng thời khám phá và chọn lựa một hướng đi để phát triển chuyên môn sâu (thanh dọc) thông qua các dự án thực tế và quá trình thực tập.

Kết luận 

Sự thành công của sinh viên marketing trong kỷ nguyên số phụ thuộc vào việc trang bị một bộ kỹ năng đa dạng, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy chiến lược, năng lực công nghệ, sự sáng tạo và khả năng thích ứng. Đối với các cơ sở giáo dục đại học như Học viện Ngân hàng - Phân viện Phú Yên, việc liên tục cập nhật chương trình đào tạo, tích hợp các học phần về Digital Marketing, phân tích dữ liệu và ứng dụng công nghệ vào giảng dạy, đồng thời tăng cường các hoạt động thực hành, dự án thực tế với doanh nghiệp là điều kiện tiên quyết để đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng được nhu cầu khắt khe của thị trường lao động hiện đại. Về phía sinh viên, thái độ chủ động học tập, không ngừng trau dồi và sẵn sàng đón nhận cái mới sẽ là chìa khóa để mở ra các cơ hội nghề nghiệp rộng mở trong tương lai.

Tài liệu tham khảo

1. Học viện Ngân hàng. (n.d.). Chương trình đào tạo chất lượng cao chuyên ngành Marketing số (Digital Marketing). Truy xuất từ hvnh.edu.vn.

2. TopCV. (2024). Báo cáo thị trường tuyển dụng 2023-2024.

3. RMIT University Vietnam. (2023). Những kỹ năng marketing cần thiết trong kỷ nguyên số. Truy xuất từ rmit.edu.vn.

4. VietnamWorks. (2024). Báo cáo lương và hành vi người tìm việc năm 2024.

5. Học viện Ngân hàng - Phân viện Phú Yên. (n.d.). Chương trình đào tạo ngành Marketing. Truy xuất từ phuyen.hvnh.edu.vn.

6. World Economic Forum. (2023). The Future of Jobs Report 2023. Truy xuất từ weforum.org.

7. Kotler, P., Kartajaya, H., & Setiawan, I. (2021). Marketing 5.0: Technology for Humanity. John Wiley & Sons.